"Sağlıklı bir ruh hali için fizyolojik ve manevi olarak da sağlıklı olmamız gerekir."
Bismillahirrahmanirrahim…
Bedenimiz; fizyolojimiz, psikolojimiz ve maneviyatımızla birlikte bir bütündür ve bu 3 parça birbiriyle etkileşim halindedir. Sağlıklı bir ruh hali için fizyolojik ve manevi olarak da sağlıklı olmamız gerekir. Hal böyleyken uyku düzenimiz de bu üç boyuttan hem etkilenir hem de bu üç boyutu etkileyebilir. Örneğin düzenli ve kaliteli bir uyku uyuyamadığımızda tahammülsüz, stresli ve öfkeli olabiliriz yani bu şekilde psikolojimiz etkilenir. Yorgunluk ve halsizlik şeklinde bedenimiz etkilenir. Yeterince melatonin üretemeyiz, böylece fizyolojimiz etkilenir. Tüm bunlardan dolayı ibadetlerimize gerekli ehemmiyeti veremeyebiliriz, bu durumda da maneviyatımız etkilenir.
Sağlıklı bir uyku; bağışıklık sisteminin güçlenmesini, kalp sağlığını, büyüme hormonunun salgılanmasını, enerji seviyesinin yükselmesini, hafıza gelişimini, konsantrasyonun ve verimliliğin artmasını, stresle mücadeleyi sağlarken düzenli ve kaliteli bir uyku uyuyamamak ise; bilişsel işlevlerde bozulmalara, konsantrasyon kaybına, bağışıklık sisteminin zayıflamasına, kronik hastalıkların oluşumuna, kilo alımı ve obeziteye, stres ve gerginlik seviyelerinde artışa neden olabilir. Psikolojik sağlık açısından da iyi bir uyku önemlidir. Psikolojik bozukluklarda sağlıklı beslenme, düzenli ve kaliteli uyku gibi bedenimizi etkileyen hususlar göz ardı edilmemelidir.
Uyku bozukluklarını; insomniya (uykunun başlamasında ve sürdürülmesinde sorun vardır), hipersomniya (aşırı uykululuk), narkolepsi (engellenemeyen uyku atakları), uyku apneleri (uyku sırasında solunumun durması), uykuda hareket bozuklukları (huzursuz bacak sendromu, uyurgezerlik gibi), uyku döngüsünün kayması (gece uyuyamama) olarak sıralayabiliriz. Bu bozuklukların nedeni fizyolojik olabileceği gibi psikolojik de olabilmektedir. Tedavi sürecinde de neden kaynaklandığına bakıp ona göre hareket edilmelidir. Örneğin magnezyum eksikliğine bağlı insomnia durumu görülebilmekte ve bu durumda doktor kontrolünde takviye kullanmak gerekmektedir yahut anksiyete (kaygı bozukluğu) durumunda da insomnia yaşanabilmekte bu durumda da psikoterapi desteği almak gerekmektedir.
Uyku düzeninin bozulması ve bu durumun zararlarını konuştuğumuza göre uykumuzu nasıl kaliteli hale getirebiliriz konusuna değinelim.
- Akşamları hafif beslenmek, uyumadan 2 saat önce bir şey yiyip içmeyi bırakmak.
- Biyolojik saati düzene koymak, aynı saatte uyuyup uyanmak.
- Karanlık bir ortamda uyumak
- Telefon ile uğraşmamak, mavi ışığa maruz kalmamak
- Gün içinde 1 saatten fazla şekerleme/kaylule yapmamak
- Sakinleşebilmek için (kaygı gibi uykuyu zorlaştırıcı duygu ve düşünceler için) zikir yapmak, dua ve Kur’an okumak, nefes ve gevşeme egzersizi yapmak
Rasulullah’ın (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) sünnet-i seniyyesinde de biz ümmetine örnek bir uyku düzeni olduğunu görmekteyiz. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem), yatsı namazını mescitte kıldıktan sonra evine döner, yatsı namazından sonra konuşmayla vakit geçirmeyi sevmez, uyumadan önce Kur'ân okurdu. (Genellikle İsrâ, Zümer, Hadîd, Haşr, Tegâbün, Cum'a sûrelerinden birini tilâvet ederdi.)
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) uyumadan önce "Allah'ım! Senin isminle ölür, senin isminle yaşarım!" diye dua ederdi.
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) gecenin yarısı ya da üçte ikisi geçtikten sonra uyanır, Allah'a ibadet ederdi.
Berâ İbni Âzib’den rivayetle:
– Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bana:
“Yatağına gideceğin zaman namaz abdesti gibi abdest al, sonra sağ yanın üzerine yat ve şu duayı oku ve bu duanın sözlerini yatmadan önce son sözün yap” buyurdu. (Buhârî, Vudû 75; Müslim, Zikİr 56)
“Allah’ım! Kendimi sana teslim ettim. Yüzümü sana çevirdim. İşimi sana ısmarladım. Rızanı isteyerek, azabından korkarak sırtımı Sana dayadım, Sana sığındım. Sana karşı yine Sen’den başka sığınak yoktur. İndirdiğin kitaba ve gönderdiğin peygambere inandım.” (Buhârî, Daavât 5. Ayrıca bk. Buhârî, Vudû‘ 75; Müslim, Zikir 56-58; Ebû Dâvud, Edeb 98)
Psk. Dan. Sümeyye Özbay