"Evet, okuyalım ve okutalım fakat nasıl okuyalım, nasıl okutalım?"
Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla…
Rabbimiz Alak suresinin birinci ayetinde şöyle buyuruyor, “اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذ۪ي خَلَقَۚ” Yani “Yaratan Rabbinin adıyla oku.” İkra; oku! Ve bu, Kur'an’ın ilk inen ayetidir. Aslında yalnızca Alak Suresi hatta ilk Ayet-i Kerime okumanın önemini ve faziletini anlatır.
Evet, okuyalım ve okutalım fakat nasıl okuyalım, nasıl okutalım? Herkesin elinde son model teknolojik aletler varken, ‘güzelim’ telefonlarımızı bırakıp nasıl kitap alalım, çocuklarımıza nasıl okuma alışkanlığı kazandıralım?
Çocuklara kitap okuma alışkanlığı kazandırabilmek için önce bizlerin okuması gerekmektedir. Özellikle biz annelere büyük bir görev düşer. Bir anne, bebeği karnındayken dahi sesli bir kitap okuduğunda, aslında bebeği doğmadan ona okuma alışkanlığını başlatmış olur.
Doğum sonrası ilk aylar zor bir süreçtir; bazen kitap okumaya değil, kendimize bile vakit ayıramayız. Fakat birkaç ay sonra zorlu süreçler oturur, anne-babanın bebeğe alışması, bebeğin eve uyumu başlar. Ve eski düzen oturtulmuş olur. Yaklaşık 6 ay sonra bebeğimize küçük bir okuma alışkanlığı kazandırabiliriz. Evet, yanlış yazmadım; 6 aylık bir bebeğe bile okuma alışkanlığı temeli atılabilir. Elbette bu, bebeğin okuma-yazma bilmesi anlamına gelmez; buradaki benzetme, bebeğin yanında sesli kitap okunmasıdır. Ve bebeği sıkmadan, yormadan 3-5 dakikalık bir okumadan bahsediyoruz. Bebeğe alınacak ilk oyuncaklardan biri kitap görseli olmalı; ilgisini çekecek renkli, meyve ve hayvan görsellerinin olduğu sade kitaplar tercih edilmelidir.
İlk aylarda bebeğin yanında 3–5 dakika olacak şekilde sesli okuma yapılabilir; amaç, küçük yaşlardan itibaren rutin oluşturmaktır.
Alak Suresini yazının başında örnek vermiştim. Allah Teala ayette kâinatı, varlıkları, dünyayı okumamızı, bilgi ve beceri peşinde koşmamızı ister. Evet, okuyalım ama okuduklarımızı hayatımıza geçirmek için okuyalım. Çocuklarımızı da bu bilinçle yetiştirelim. Kişi okuduğunu hayatına geçiremiyorsa sadece “okumuş” olur. Oysaki akıl sahibi insan, okuduğunu anlama ve hayatına yansıtan insandır. Çocuğun kitap okuması da sayfa çevirmek değil; anlayarak, idrak ederek, hissederek okumasıdır. Bunu nasıl başarabilir? Okuduklarını ebeveynler olarak aramızda mütalaa edebiliriz.
Peki çocuklara hangi kitapları okutalım? Batı kültürünü empoze eden sözüm ona “süper kahramanlar” hikâyeleri yerine bir peygamber hayatı, bir sahabe hayatı okunmalı, alimlerimizin, şehitlerimizin hayatını okutabiliriz. Çocukların hayal gücü çok geniştir. Hayal gücünü zorlayacak hikâye ve masallar okutsak da kültürümüze ait olan masalları tercih etmeliyiz. Aynı zamanda çocuklarımıza okutacağımız kitapları mutlaka önceden bizim de okumamız gerekiyor. Ülkemizde yıllarca bakanlık tarafından tavsiye edilen kitaplar sonradan farkına varılıyor ki çocuklara zarar verici içeriklerle dolu.
Çevremden şahit olduğum bir olayı paylaşmak istiyorum. Uzaktan bir akrabam, geçmiş yıllarda İslami bir hassasiyeti olmamasına rağmen kendisine tevafuken hediye edilen bir İslami kitabı okuyup tesettüre girmişti. Bir kitap onun hayatını değiştirmiş ve hidayetine vesile olmuştu. Bazen bir kitap bazen bir cümle bile insanın hayatına yön verir. Bu bazen iyi yönde bazen de kötü yönde olabilir. Bu yüzden kitapları basite indirgememeliyiz.
Peki kitap okuma alışkanlığı nasıl kazandırılır? Madde madde sıralayacak olursak:
1. Öncelikle en büyük ve en değerli kitabımız olan Kur’an-ı Kerim okunmalı. Çocuklarımıza, tüm soruların cevabının Kur'an’da olduğunu öğretmeliyiz. Evimizde bir “Kur'an saati” olmalı. Kur’an olmadan okunan kitap, hayata tam yön vermez; Kur’an ışığında büyüyen çocuklarımız olmalı.
2. Küçük yaşlardan itibaren, çocuk okuduğu kitabı aile içinde anlatmalı. Kısa bir özet yapmalı. Biz de önceden o kitabı okuyup konuya hâkim olmalıyız ki ailece kitap tahlili yapabilelim. Kitap bize ne kattı, konu neydi, mesajı neydi gibi sorular sorulmalı.
3. Kitaplar mutlaka aile gözetiminde okunmalı. “Kitap işte” deyip geçmemeli. Bir kelime bile bazen çocuğu olumsuz etkileyebilir. Aile, eve giren her kitabı kontrol etmeli. Seviyesine uygun olmayan kitapları almamalı, okutmamalı.
4. Ailece kitap fuarlarına, kitapevlerine gidilmeli. Bunu birkaç ayda bir alışkanlık haline getirelim. Kitap hayatımızın bir parçası olmalı. Çocuk kitabını seçerken hangi yazarı, hangi kitabı seçeceği konusunda bilinçlendirilmeli. Kitap seçiciliği küçük yaşta kazandırılmalı.
5. Gece uyumadan önce en az 20 dakika kitap okuma saati olmalı. Bu rutin hem uykuya geçişi kolaylaştırır hem de uyku kalitesini artırır.
6. Bazı çocuklar sessizce okumayı değil de arkada bir fon müzik veya dingin bir ilahi eşliğinde okumayı severler. Bu onları teşvik eder. Yeter ki okusun; nasıl okuduğu başlangıç için çok önemli değildir.
Kitabın çocuğa kazandırdıkları:
– Kelime hazinesini geliştirir. Kitap okuyan kişi daha zengin bir kelime hazinesine sahip olur. Dolayısıyla daha uzun cümleler kurar, kendini daha iyi ifade eder.
– Hayal dünyasını genişletir. İnsanlık tarihindeki bütün bilimsel gelişme ve ilerlemeler hayal ile başlamıştır. Gelecek adına kurulacak hayallerin bir kısmı ulaşılmaz olsa da bir kısmı gerçeğe dönüşür. Kitap okuma kişiyi daha iyi bir düşünceye sevk eder.
– Üretken bir zihin oluşturur. Düşünen bir varlık olarak insan kitap okuma sayesinde zihnini daha da olgunlaştırır.
– Düzenli kitap okuyan çocukların iletişim becerileri artar. Kendilerini daha iyi ifade ederler.
– Sabırlı olmayı öğretir; kitabın sonunu beklemeyi öğrenir.
– Dikkat ve konsantrasyonu geliştirir. Çünkü zihin kitaptaki olay ve gelişmelere odaklanır.
– Hafızayı güçlendirir. Kelime hazinesini zenginleştirdiği gibi unutkanlığı azaltır ve hafızanın diri kalmasını sağlar.
– Her kitap yeni bir hayat öğretir.
En önemlisi, çocukları kitap okumaya alıştırırken zorla değil, eğlenceli bir hâle getirerek okutmalıyız. Kitap okumayı zorunlu bir ödev gibi değil, severek aşılatmalıyız. Küçük yaşlar değerlendirilmeli. Eğer bu dönemi başarıyla geçersek, ileride bir kitap kurdu olacaktır. Aksi halde en sevdiği kitabı bile okumak istemez.